رابطه بین سلامت روان و روابط بین فردی و بالا بردن کیفیت رابطه بین فردی موضوع حایز اهمیتی است که می توان در سایه ی آن به روابط صحیح بین فردی و افزایش سلامت روان افراد دست یافت.
سلامت روان یا بهداشت روان در واقع چیزی فراتر از عدم وجود بیماری روانی است.در واقع این موضوع در تعریف سلامتی که سازمان بهداشت جهانی هم مطرح کرده چینی طرح شده ؛ سلامتی یک حالت رفاه فیزیکی روانی اجتماعی است نه فقط بیماری یا ناتوانی.
مفهوم سلامت روان و یا بهداشت روانی شامل رفاه ذهنی احساس توانمندی کفایت و خودمختاری و درک یکدیگر است.همچنین فردی که دارای سلامت روان است بهتر می تواند با استرس ها و فشارهای معمول روزانه سازگار شود.کشف عوامل استرس زا و عوامل کنترل کننده عاطفی می تواند در افزایش سلامت روان افراد نقش به سزایی ایفا کند و در این صورت است که با رشد کیفیت روابط بین فردی نیزمی توان رو به رو شد.
در این مقاله میخواهیم به زبانی ساده به چگونگی افزایش سلامت روان ودر نتیجه آن بهبود روابط بین فردیمان بپردازیم.اطلاع پیدا کردن از ویژگی های سلامت روان مسیله ای که خیلی از ابعاد زندگی را چه در حیطه ی اجتماعی و چه در حیطه ی شخصی وخانوادگی در بر می گیرد مسیله مهمی است زیرا می توان در این صورت تاثیر آن بر بهبود روابط بین فردی را نیز بررسی کرد.
سلامت روان
بهداشت روانی مردم از اهمیت بسزایی برخوردار است و به همین دلیل امروزه جوامع مختلف بسیج شده اند تا سیاست های مربوط به بهداشت روانی و پیش بینی بیماری های روانی را سازمان دهند.این سیاست ها که می توانند ارزش های انسانی و اقتصادی بسیار بالایی داشته باشند ایجاب می کنند که بیش از هر چیز نیازهای بهداشت روانی شناخته شود.منظور از نیازهای بهداشت روانی این است که عوامل تضمین کننده ی آن مخصوصا در مورد کودکان را بشناسیم به علت های اختلال آن پی ببریم و با چگونگی درمان بیماری های روانی آن آشنا شویم.کسی که از لحاظ روانی هیچ نوع ناراحتی احساس نکند در حالت بهداشت روانی کامل خواهد بود.(گنجی.1389).
چگونگی مدیریت بهداشت روان در بزرگسالی
بزرگسالی نیز مثل کودکی و نوجوانی دوره ی دگرگونی و تکامل است.رویدادهایی که در این دوره اتفاق می افتد بسیار مهم است و می تواند بهداشت روانی فرد را تا آخر عمر تحت تاثیر قرار دهد.در میان این رویدادهای مهم می توان به این موارد اشاره کرد پیدا کردن کار برای تامین زندگی. ازدواج و تشکیل خانواده.داشتن فرزند.تحصیلات فرزندان. سازگاری در زندگی زناشویی.سازگاری با محیط کار و موارد متعدد اشاره کرد.هر یک از این مارد در تضمین و یا تخریب بهداشت روانی سهم دارد.
برای پی بردن به ضعف روانی در یک شخص نشانه هایی وجود دارد از جمله
- احساس نگرانی دایم .
- ناشادمانی دایمی به علت ناموجه.
- از دست دادن آسان تعادل روانی در بیشتر اوقات .
- بی خوابی مکرر.
- افسردگی و سرخوشی متناوب به صورت ناتوان کننده.
- آشفتگی در زندگی.
- احساس بی علاقگی و تنفر دایمی از مردم.
- عدم تحمل دایمی فرزندان.
- همواره خشمگین بودن و بعد پشیمان شدن.
- ترس دایمی بی جهت.
- دایما حق را به جانب خود دادن و دیگران را ناحق شمردن.
- احساس درد و شکایت بدنی به صورت بی شمار به طوری که علتی برای آن پیدا نمی شود.
فردی از نظر روانی سالم است که بتواند از وضعیت و موقعیت اجتماعی خود استفاده کرده و از عهده وظایف محوله به خوبی برآمده و از انجام آن احساس رضایت و خرسندی نماید.بنابراین اگر ما دارای روانی سالم هستیم باید از بروز فشارهای مختلف دلهره و ترس بیهوده هچنین تنش های عصبی خستگی ها و ناراحتی ها در زندگی خود پرهیز کنیم و در برابر ناامیدی ها شکست ها و پیشامدهای غیر منتظره از روان خود محافظت کنیم.
ویژگی های افرادی که از نظر سلامت روان سالم هستند
-این افراد نسبت به خود آرامش دارند یعنی به طور نسبتا معقولی احساس امنیت و کفایت دارند.
-توانایی های خود را در حد واقعی خود ارزیابی می کنند نه بیشتر و نه کمتر.
-به خود احترام می گذارند و کمبود های خود را میپذیرند.
-به حقوق دیگران احترام می گذارند.
-می توانند به دیگران علاقه مند شوند و آن ها را دوست بدارند.
-می توانند احترام و دوستی دیگران را جلب کنند.
-می توانند نیازهای خود را برآورده سازنند و برای دشواری هایی که در زندگی آن ها پیش می آید راه حلی پیدا کنند.آن ها قادرند خود بیندیشند و تصمیم بگیرند.
-قادرند مسیولیت های روزمره خود را با برگزیدن اهداف معقول پیش ببرند.
-تحت تاثیر عواطف.ترس.خشم.عشق و یا احساس گناه خود بطوری قرار نمی گیرند که زندگیشان پریشان شود.
پزشکان عمومی و مساله بهداشت روان
بررسی های بالینی نشان داده است که شکایات اولیه بیش از 80درصد از بیماران روانی شکایات بدنی است.(از قبیل سردرد.سوهاضمه.تپش قلب.ضعف.بی خوابی و…)به همین علت مراجع اولیه اکثر بیماران روانی به پزشکان عمومی است.از این روی نقش پزشکان عمومی در امر تشخیص زودرس و درمان به موقع و به جای اختلالات روانی بسیار مشهود است.
اهمیت روابط بین فردی
داشتن روابط رضایت بخش منبع شادی و سعادت است اما رسیدن به این مهم می تواند دشوار باشد.وقتی روابط ما با دیگران به مشکل بر می خورد نه تنها روند زندگی بلکه سلامت روان ما در هم میریزد.و به عنوان یک پاسخ به روابط مسیله دار گذشته ممکن است بخواهیم از برقراری روابط جدید خودداری ورزیم.(بالتروهوپ 1382).
خوشبختی ما عزت نفس ما و روحیات ما همچنین توانایی شکوفا شدن ما به شدت تحت تاثیر روابط و مناسبات ما با دیگران قرار دارد.روابط با دیگران به قدری بر عملکرد ما تاثیر می گذارد که نوعی از روان درمانی میان فردی صرفا به چگونگی روابط ما با دیگران اشاره دارد.
ارتباط غیر موثر و پیامدهای آن
ارتباط غیر موثر ارتباطی است که در آن بین فرستنده ی پیام و گیرنده ی آن هماهنگی و توافق وجود نداشته باشد و تحت تاثیر اختلالات یا پارازیت های ارتباطی قرار گرفته باشد.یک ارتباط هر قدر هم که ساده باشد ابزاری است برای برآورده شدن نیازها کسب نتایج و متجلی ساختن آرزوها هر قدر با دیگران ارتباط برقرار کنیم در حرفه ی خود موفق تر خواهیم بود بی شک نحوه ارتباط ما در میزان حمایت و کمکی که از سوی دیگران دریافت می کنیم تاثیر می گذارد.(آتش پور.صمصام شریعت1390).
– خصوصیات یک ارتباط موثر می تواند چنین باشد
1.درک منظور از درک دریافت صحیح محتوای خطر است.
2.ایجاد موقعیت مناسب برای زیستن و کسب تجربه های انسانی به عقیده ی صاحب نظران ارتباطات در تعاملات بین فردی نه تنها اطلاعات مهم هستند بلکه موقعیتی ایجاد می کنند برای با هم زیستن و زندگی مناسب تر.
3.وجود جو مناسب و قابل اعتماد در ارتباط.
4.یک ارتباط موثر افراد را وادار به عمل می کند.برای اینکه عملی توسط دریافت کننده پیام صورت گیرد پیام مورد نظر باید درک شود و با توجه به درک و دریافت صحیح پیام با آن موافقت کند.
– برای حفظ و ارتقا سلامت روان خود بهتر است به موارد زیردر روابطتان دقت کنید
1.عشق و روابط صمیمی اگر چه واژه ی عشق بیانگر احساسات صمیمی و نزدیک با فرد دیگری است اما این احساسات و هیجانات در افراد مختلف شکل های متفاوتی پیدا می کند.گاهی ما نسبت به فرد خاصی احساس صمیمی و دوستانه ای داریم اما عاشق وی نیستیم در صورتی که در بعضی از موارد نمی توانیم بین دوستی خود با دیگری و علاقه مندی که نسبت به وی داریم تفاوت قایل شویم برای ما چنین ارتباطی در واقع نوعی علاقه مندی و دلسبتگی است.
2.پیوندجویی و صمیمیت داشتن صمیمیت با دیگران از نشانه های سلاممت روان در روابط است.افراد دارای نیاز به پیوند جویی برای اجتناب از هیجانات منفی مانند ترس از عدم تایید و تنهایی با دیگران تعامل می کنند و معمولا در روابطشان دست خوش اضطراب زیادی می شوند.این افراد به صورت برون گرا با محبت یا معاشرتی برخورد نمی کنند بلکه برخورد آن ها مانند یک فرد محتاج است.
3.حفظ کردن شبکه های میان فردی بعد از اینکه رابطه ای برقرار شد افراد دارای نیاز زیاد به صمیمیت در مقایسه با افراد دارای نیاز کم به صمیمیت می کوشند با تلفن زدن بیشتر نامه نوشتن بیشتر و با ملاقات های بیشتر با دوستانشان این روابط را حفظ کنند .افراد دارای نیاز زیاد به صمیمت در مقایسه با افراد دارای نیاز کم به صمیمت وقت بیشتری را صرف مکالمه ی تلفنی نوشتن نامه و گفتگوی رو در رو می کنند.
خندیدن لبخند زدن و تماس چشمی باعث می شود دیگران افراد با نیاز بالای به صمیمیت را آدم های نسبتا گرم و صمیمی و دوست داشتنی ارزیابی کنند.
4.فعال کردن ارتباط تعامل برقرار کردن شما با دیگران شرط اصلی برای فعال کردن نیاز به ارتباط است .حداقل تا اندازه ای که این تعامل ها احتمال صمیمیت اهمیت دادن و علاقه ی دو جانبه را نوید دهد.به نظر می رسد که شروع کردن رابطه ای تازه روش خیلی راحتی برای فعال کردن نیاز به ارتباط باشد.
– مهارت ها و تکنیک های ارتباطی
1.مهارت های توجه مهمترین این مهارت های گوش کردن و مشاهده ی فعال است.مشاهده ی فعال به منظور ارزشیابی فعال کلامی یا غیر کلامی است.این مهارت ها خود به دو مهارت تقسیم می شوند
الف مهارت های توجه جسمانی
ب مهارت های توجه روانی.
همدلی تجربه موقت نسبت به احساسات فرد دیگر است.ورود به دنیای درون آنچنان که او درک می کند.
احترام در دسترس بوده و قبول احساسات عقاید و تجارب و حقوق وی را می رساند و این ایده را نمایان می کند که هر مددجو قادر به حل مشکلات با کمک فرد دیگراست.
خلوص و درستی رابطه نزدیکی با احترام دارد و قدرت واقعی بوده و درستکاری و صادق بودن با فرد دیگر است. واقعی و واضح بودن اختصار و واضح بودن در هنگام برقراری ارتباط است.
در این مقاله تا به اکنون متوجه شدیم که
یکی از نشانه های سلامت روان وجود رابطه سالم بین فردی است.روابط گرم و صمیمی با انسان های دیگر منبع اعتماد راحتی و آسایش هر کدام ازماست.حمایت اجتماعی در واقع پیوندهای اجتماعی بین افراد است که باعث ایجان امنیت آرامش و اهمیت و احترام در افراد می شود.برای بهره گیری از این شبکه باید برخی مهارت ها را آموخت.مهارت هایی که به ایجاد روابط بهتر ما با دیگران کمک می کنند. در این مقاله به یک سری نکات روانی و مهارت های رفتاری در راستای بهبود روابط پرداختیم.بهبود یافتن روابط ما به ارتقا سلامت روان ما نیز کمک خواهد کرد.در ادامه این سلسله مقالات به دیگر راه حل ها و مهارتهایی خواهیم پرداخت که روابط بین فردی شما را بهبود می بخشد و در نتیجه سلامت روان شما را نیز ارتقا می بخشد.
منابع
1.رابرت بولتون .روانشناسی روابط انسانی.ترجمه حمیدرضا سهرابی.1391.
2.حمیدآتش پور .محمدرضا صمصام شریعت کتاب راز ارتباط1343.
3.گیلیان باتلرتونی هرپ.کتاب راهنمای سلامت روان.ترجمه مهدی قرچه داغی.1387.
4.حمزه گنجی.بهداشت روانی.1389.
5.بهروز میلانی فر.بهداشت روانی .1370.
6.عباس بخشی پور رودسری.حمید پیروی.احمد عابدیان.مقاله بررسی میزان رضایت از زندگی و حمایت اجتماعی با سلامت روان .1384.
