یانگ در سال 1990-1999،زیر مجموعه ای از طرحواره ها پیشنهاد کرد که طرحواره های ناسازگار اولیه نامیده می شوند.وی معتقد است که طرحواره های ناسازگار اولیه،الگوها یا درون مایه های عمیق و فراگیری هستند که در دوران کودکی و نوجوانی شکل گرفته ودر بزرگسالی تداوم یافته اند و به رابطه فرد با خود یا دیگران مربوط می شوند و به شدت نا کارآمدند(یانگ وهمکاران،2007).
به عبارتی دیگر،طرحواره های ناسازگار اولیه،باورهای هسته ای(پیش فرض های شرطی) در مورد خود ودیگران را باز نمایی کرده و پردازش اطلاعات بیرونی را به مسیری ناکارآمد منحرف می کنند.بنابراین،روابط بین فردی و ادراک از خود را تحت تاثیر قرار می دهند(یانگ1999:به نقل از پینتو-گویا و همکاران،2006).یک طرحواره ی ناسازگار اولیه، مجموعه ی نیرومندی از افکارو احساسات منفی است که در ذهن ریشه دارد و به عنوان نتیجه ی طرحواره ایست که قبلا استفاده شده است(رحیم سلگی،۱۳۹۶)

طرحواره های ناسازگار اولیه اساسا مضمون های ناهشیاری هستند که توسط افراد حفظ می شوند و به عنوان یک الگو برای پردازش تجارب به کار می روند در نتیجه در سرتا سر زندگی گسترش می یابند. رفتارها،افکار،احساسات وروابط با سایر مردم را تعیین می کنند.مشکل این است که طرحواره های ناسازگار اولیه در بیشتر زمان ها منجر به الگوهای محورشده،تفکرات تحریف شده و رفتارهای ناکارآمد می شوند.به این خاطر که طرحواره های ناسازگار اولیه در دوران ابتدایی زندگی ایجاد می شوند،عادی و انکار ناپذیر هستند واغلب خوانگاره و دیدگاه فرد درباره ی دنیا مشخص میکنند.حتی زمانی شواهدی برای ناسازگار بودن طرحواره ها ارائه شود بسیاری از افراد اطلاعات را تحریف می کنند تا اعتبار طرحواره ها را تایید کنند.در مجموع با توجه به تعاریف،طرحواره های ناسازگار اولیه به طور قابل ملاحظه ای ناکارآمد هستند و باتوانایی های افراد در ارضا نیازهای اساسی برای ثبات ، ارتباط ، استقلال، جذابیت،ابراز وجود یا ظرفیت برای پذیرش محدودیت های منطقی مداخله می کنند(بامبر ،2006).

ویژگی طرحواره های ناسازگار اولیه

الف)طرحواره های ناسازگار اولیه باور ها و احساسات غیر مشروط درباره ی خود ما هستند که دراثر ارتباط متقابل با محیط ایجاد می شوند واین غیر شرطی بودن طرحواره های ناسازگاراولیه سبب انعطاف ناپذیری آنها شده است.

ب)طرحواره های ناسازگاراولیه خود تداوم بخش بوده،بنابراین در برابر تغییر مقاومت می کنند وبرای بقای خود می جنگند.به دلیل اینکه طرحواره ها درابتدای زندگی به وجود آمده اند،اغلب بنیاد وپایه مرکزی خودپنداره فرد وادراک او ازمحیط محسوب می شود.این طرحواره ها کار خود را از روی عادت به راحتی انجام می دهند وهنگامی که با چالشی روبرو شوند،فرد برای اینکه درستی این طرحواره ها را حفظ کند اطلاعات را تحریف می کند.

ج)طرحواره های ناسازگار اولیه در محیط توسط وقایعی فعال می شوند که به آن طرحواره ی خاص مربوط است.طرحواره ها حالت ابعادی دارند،بدین معنا که ازنظر شدت وگستره فعالیت درذهن با یکدیگر متفاوت اند.بنابراین هرچه طرحواره شدید تر باشد،شمار بیشتری از موقعیت ها می توانند آن را فعال کنند(یانگ وهمکاران،2003).

د) طرحواره های نا سازگار اولیه به میزان زیادی نا کارآمدند(آندرسون وهمکاران،2006).فرض ما براین است که این طرحواره ها به طور مستقیم یا غیر مستقیم باعث بروز مشکلات وناراحتی هایی همچون افسردگی،آسیمگی،تنهایی یا روابط مخرب،بی کفایتی در عملکرد شغلی،اعتیاد هایی نظیر الکل و مواد مخدر،پراشتهایی و اختلالات روان تنی نظیر زخم معده و بی خوابی می شوند.ماهیت ناکارآمد طرحواره های ناسازگار اولیه وقتی ظاهر می شود که فرد در زندگی روزمره خود ودر تعاملاتش با دیگران به گونه ای عمل کند که طرحواره های او تایید شود حتی اگر برداشت اولیه او درست نباشد.

ه)طرحواره های ناسازگاراولیه نسبت به مفروضه های زیر بنایی،رابطه ی نزدیک تری با سطوح بالای عاطفه دارند.مثلا هنگامی که برخی براین مفروضه خود واقف می شوند که “چیزهای واقعا بد فقط برای آدم ها بد اتفاق می افتد”برایشان کم پیش می آیدکه اشک بریزند یا از اضطراب بلرزند،اما هنگامی که طرحواره های ناسازگار اولیه نقص/شرم را مورد شناسایی قرار می دهند سطح بالایی از عواطف را تجربه خواهند کرد(یانگ وهمکاران،2003)

طرحواره های ناسازگار اولیه ازتعامل خلق وخوی فطری کودک با تجارب نا کارآمد او با والدین،خواهر وبرادرها وهمسالان درطی سالهای اولیه زندگی به وجود می آید(آندرسون و همکاران،2006).اغلب این طرحواره ها پیش از که نتیجه رخ داد های آسیب زای جداگانه ای باشند،ناشی از الگوی مداوم تجارب آزاردهنده با اعضای خانواده و همسالان هستند که به نوبه خود باعث افزایش استحکام و انعطاف ناپذیری طرحواره ها می گردند.
البته تمام طرحواره ها بر پایه وقایع آسیب رسان یا بدرفتاری دوران کودکی شکل نگرفته اند،مثلا ممکن است در ذهن یک فرد به دلیل اینکه در دوران کودکی کاملا تحت سلطه و حمایت والدین بوده طرحواره ی وابستگی پدید بیاید.بنابراین،اگرچه تمام طرحواره های ناسازگار اولیه ریشه ی تحولی وقایع آسیب زا ندارند،ولی همه ی آنها مخل زندگی سالم اند(یانگ و همکاران،2003:ترجمه حمیدپور واندوز،1389).
با توجه به نقش طرحواره ها در زندگی مان و تاثیراتی که بر خودمان ،زندگی زناشویی،کار ،فرزندپروری و غیره دارد و خود بخود رفع نمی شود نیاز است از متخصص مربوطه استفاده کنیم.