مقدمه

در شرایط بحرانی، روابط زوجین یکی از نخستین فضاهایی است فشار روانی و تنش خودش را نشان می دهد.

بسیاری از زوج ها ممکن است در شرایط بحرانی تجربیات مشابه هیجانی داشته باشند.

گفت و گوهای پر تنش افزایش می یابد ، احساس خشم و سرکوب،برداشت های غلط،زندگی و روابط پرسرعتو نا امن در شرایط بحرانی ،از جمله تجربیاتی است که فراوانی بیشتری در شرایط بحرانی دارد،و تولید خشم و بروز آن را بین زوجین بیشتر می کند.

این شرایط بحرانی می تواند؛مشکلات مالی ،بیماری ها،مشکلات روان،تعرضات خانوادگی و تعارضات سرکوب شده گذشته،فرسودگی های روزمره و دوره های پرتنش زمانه می تواند اشکالی از این شرایط بحرانی باشد.

خشم به تنهایی یک هیجان اسیب زا و غیر طبیعی نیست.خشم بین زوجین زمانی تبدیل به مساله می شود که،خشم تنها راه ارتباطی بین آنها می شودو فرصت گفت و گو و مطرح کردن نیازها را از آنها میگیرد.

در این مقاله سعی می کنیم با توجه به رویکرد هیجان مدار:

نگاه متفاوتی به خشم و تجربه ی آن داشته باشیم.   Emotional Focused Therapy (EFT)

.از این دیدگاه،خشم عموما لایه ی بیرونی هیجانی عمیق تر است که دیده می شود. تجاربی چون ترس از دست دادن،ترس از فاشله گرفتن،احساس تنهایی،نیاز به امن بودن و ترس از طرد شدن،می تواند لایه های زیرین خشم باشد.

وقتی زوج ها یاد میگیرند جای سرکوب یا توقف در واکنش خشم،به لایه ی زیرین و هیجان اولیه توجه کنند ،ممکن است شرایط متفاوتی را برای گفت و گو ایجاد کنند.

گفت و گویی که هیچ کس در آن تمایل به برنده بودن ندارد بلکه افراد میخواهند تعارض را حل کنند، به درک متقابلی برسند ئدر نهایت فضای امنی را در رابطه تجربه کنند.

ما در این مقاله بررسی میکنیم که با توجه به رویکرد هیجان مدار خشم چگونه معرفی می شود، شرایط بحرانی چطور بر این هیجان اثر می گذارند و چه راهکارهایی وجود دارد تا زوجین از چرخه ی روابط پرتنش خارج شوند

چطور شرایط بحرانی خشم را در زوجین بالاتر می برد؟

معمولا خشم در هیچ ارتباطی به ناگهان نمایان نمی شود،به ویژه در شرایط بحرانی.آنچه از خشم دیده می شود معمولا احساس نا امنی و مشکل در ارتباط گرفتن میان زوجین است.انباشته شدن فشارهای هیجانی در مدت طولانی و پیدا نکردن راهی برای تخلیه صحیح آن یکی از بارزترین دلایل خشم میان زوجین است.

ذهن و بدن انسان در شرایط بحرانی و فشار دفاعی تر می شود و واکنش های سریع تر و در واقع تکانه ای تری نشان می دهد.آستانه تحمل در نتیجه پایین می آید و احتمال اینکه شرکای عاطفی یکدیگر را تهدید کلامی یا رفتاری کنند و یا رفتارهای انتقاد آمیز نشان دهند بالاتر می رود.در نتیجه ی چنین شرایطی گفت و گو به جای اینکه به سمت ایجاد نزدیکی و صمیمیت شود باعث تنش و واکنش های هیجانی می شود.

از نگاه رویکرد هیجان مدار ،خشم در روابط معمولا اولین هیجان قابل مشاهده است اما هیجان اصلی نیست.

یعنی در واقع چیزی که دیده می شود ممکن است عصبانیت باشد ،اما در لایه های عمیق تر احساس هایی همچون تنهایی ،ترس از دست دادن،نا امیدی،اضطراب و نگرانی و یا از همه مهمتر نیاز به توجه باشد.

باز هم طبق دیدگاه هیجان مدار این وضعیت به صورت یک چرخه دیده می شود.چرخه ای که یک نفر برای ایجاد ارتباط و حرف زدن تلاش بیشتری می کند (خواهان) و شخصی که برای محافظت از خود یا بی مهارتی فاصله میگیرد (گریزان).این چرخه بارها و بارها بین زوج ها تکرار می شود و خشم تولید شده را افزایش می دهد و فاصله بین زوج را بیشتر میکند و ارتباط بین آنها را ضعیفتر.

برای ایجاد گفت و گویی امن بین زوجین نکته مهم این است که هیجان زیرین خشم شناسایی شود،یعنی هیجان اولیه ای که باعث بروز خشم می شود ،مساله اینجا فقط کنترل خشم نیست.ایجاد گفت و گوی امن بین زوجین نیاز به کشف لایه ی زیرین خشم داریم.

راهکارهای عملی کنترل خشم در زوجین با توجه به رویکرد هیجان مدار

در اینجا هدف ما از درمان سرکوب خشم نیست،بلکه کمک به زوج هاست تا بتوانند هیجانات خود به ویژه خشم را بشناسند،مدیریت کنند و به شکلی بروز دهند که به رابطه آسیب وارد نکنند.

در ادامه راهکارهای مدیریت چرخه خشم را مرور میکنیم.

1.هیجان را نام گذاری کنید.

خشم همیشه احساس اصلی نیست پس مهم است بدانیم همیشه اولین هیجانی که تجربه می کنیم خشم نیست.

قبل از پاسخ از خود بپرسید:(الان در این لحظه چه چیزی را تجربه میکنم؟) آن را نام گذاری کنم.

نام گذاری هیجان فاصله میان هیجان و واکنش ما ایجاد می کند و شدت پاسخ را کاهش می دهد.

2.تجربه ی درونی خود را بیان کنید،سرزنش نکنید.

یکی از رایج ترین الگوها این است که زوجین به جای توضیح هیجان و نیاز خود ،رفتار طرف مقابل را مورد سرزنش و قضاوت قرار می دهند.

برای مثال:جملاتی مثل تو هیچ من رو درک نکردی ،که باعث ایجاد فاصله می شود میتوان بیان کرد که الان نیاز دارم من رو بشنوی و ازم مراقبت کنی.

در واقع درمان هیجان مدار اینجا سعی دارد اتهام زدن به یکدیگر را تبدیل به بیان نیازهای هیجانی کند.

3.توقف و مکث ایجاد کنید.

ادامه گفت و گو در اوج عصبانیت معمولا شرایط را بحرانی تر می کند.توقف در اینجا به معنای قهر نیست،بلکه زمانی موقت است تا زوجین بتوانند به تنظیم هیجانی و کاهش تنش درونی برسند و مجددا به گفت و گو بازگردند.

4.به چرخه ی معیوب رابطه خود از بیرون نگاه کنید.

طبق رویکرد هیجان مدار تعارضات زناشویی فقط بابت یک نفر اتفاق نمی افتد ،بلکه یک الگوی تکرار شونده مخرب رابطه را رو به فرسودگی میبرد.

مثلا: خشم پارتنر را میبیند_احساس تنهایی تجربه می کند_عقب نشینی می کند_اعتراض می کند_و در نهایت فشار بیشتر تحمل می کند.

دیدن این چرخه به زوج ها کمک میکند دست از پیدا کردن مقصر بردارند و چرخه آسیب زا را کشف کنند.

5.نیاز زیرین خشم را شناسایی و بیان کنید.

از خودتان بپرسید الان بیشتر از هر چیزی به چه نیاز دارم؟

مثلا : نیاز به توجه دارم ،نیاز به نزدیکی فیزیکی دارم،نیاز به شنیده شدن،دریافت حمایت،اطمینان خاطر دریافت کردن از اینکه مهم هستم و … با بیان این نیازهاست که می توانیم بگوییم امکان دریافت پاسخ هم افزایش پیدا می کند و شدت هیجان خشم را کاهش می دهد.

اشتباهات رایج زوجها هنگام کنترل خشم

در تلاش برای مدیریت خشم،برخی رفتارها در ظاهر آرام کننده به نظر می رسند اما در عمل چرخه ی تنش را طولانی تر می کنند.طبق رویکرد هیجان مدار ،هدف فقط کاهش شدت واکنش نیست؛ هدف ایجاد ارتباطی است که در آن هیجان ها قابل درک و قابل مطرح کردن باشد.

1.اغلب ممکن است کنترل خشم با سرکوب کردن اشتباه گرفته شود.

رابطه سالم به معنای مطرح نکردن ناراحتی ها نیست.هیجان های بیان نشده معمولا از بین نمی روند؛بلکه اغلب به اشکالی چون سردی و فاصله گرفتن یا رفتارهای انفجاری خود را نشان می دهند.

2.حل مساله زودهنگام قبل از درک احساس یکدیگر .

در فشار شرایط بحرانی ، افراد گاهی با سرعت بیشتری وارد راه حل دادن می شوند.در حالی که طرف مقابل هنوز نیاز دارد احساسات ونیازهایش دیده و شود.در بسیاری از گفت و گو ها فهمیده شدن پیشنیاز گفت و گویی اثر گذار است.

3.تعبیر کردن خشم به عنوان نشانه ی دشمنی در رابطه.

هر نشانه ی عصبانیتی به عنوان حمله و یا بی احترامی نیست.طبق رویکرد هیجان مدار قبل از واکنش به این سوال پاسخ دهید (پشت این خشم چه نیاز یا ترسی نهفته است؟)

4.ادامه دادن گفت وگو در اوج برانگیختگی هیجانی.

وقتی شدت هیجان بالا می رود ،توانایی شنیدن و همدلی و حل مساله کاهش می یابد.اصرار به ادامه بحث دراین شرایط باعث تکرار الگوهای دفاعی افراد می شود.

5.تمرکز برپیدا کردن مقصر به جای چرخه ی غلط رابطه.

جملاتی مثل ( همه مشکلات از توست)معمولا مسیر تغییر را محدود می کند.در مقابل توجه به چرخه یتعامل مثبت نگاه مشترکی برای حل مساله ایجاد می کند.

جمع بندی

خشم در روابط زوجین یک پدیده غیر معمول و یا نادر و حتی نشانه شکست یک رابطه نیست.طبق رویکرد هیجان مدار آنچه که اهمیت دارد،نحوه مواجه با هیجان خشم است.

این رویکرد پیشنهاد می کند به جای تمرکزبر کنترل رفتار بیرونی،به معنای آن هیجانبروز داده شده و نیازهای زیرین و پنهان آن توجه کنیم.

در نتیجهزمانی که زوج ها بتوانند به جای واکنش های سریع و انفجاری ،از احساسات عمیق تر خود صحبت کنند،امکان ایجاد گفت و گویی امن افزایش می یابد.ذر بسیاری از موارد کاهش خشم نتیجه ی دیده شدن،شنیده شدن،و تجربه امنیت در رابطه است.

منابع فارسی

گلدمن، رندا و گرینبرگ، لزلی. درمان هیجان‌مدار؛ راهنمای بالینی. ترجمه حمید پورشریفی و همکاران.

سوجانسون ،محکم در آغوشم بگیر ترجمه ی:سمانه پرهیزکاری.

مقالات منتشر شده در انجمن هیجان مدار و سایت های دانشگاهی در حوزه ی زوج درمانی.

منبع انگلیسی

Emotional Focused Therapy: coaching client s to work Their Feeling -Greenberg.(2015)

Emotinal Focuse couple Therapy with Truma Survivors-Jonson .S.M (2002)

Hold me tight.seven conversations for a Lifetime of love.-Jonson.s(2008)

Attachment Theory in practice-Jonson.S.(2019)

Greenberg L.S&Goldman.R.N (2008)

Emotion-Focused Couple Therapy :The Dynamics of Emotional .Love and Power.